Greinar árið 2007
Hreyfingarlaust Ísland
Kosningakvöldið var fagurt en nóttin nöpur. Undir morgun var komið sannkallað gluggaveður. Og gluggaúrslit í alþingiskosningum. Þau sýnast góð en eru vond. Sjálfstæðisflokkur og Vinstri Græn unnu sigra, Samfylking varnarsigur, Frjálslyndir stóðu í stað og Íslandshreyfing var ósýnileg. Framsókn löskuð.
Þetta eru hálfgerð hvorki né úrslit. Hreyfingarlaust Ísland í boði Íslandshreyfingarinnar. 6000 atkvæði féllu dauð og því varð vilji þjóðarinnar ekki skýr, nema hvað Framsókn varðar. Stjórnin hélt, en samt ekki. Stjórnarandstaðan vann á en samt ekki. Þjóðin vill Geir í forsæti en hún vill líka vinstristjórn. Hægrimenn unnu og vinstrimenn líka. Miðjan tapaði, til beggja handa. Og umhverfissinar hurfu.
Réttast væri að kjósendur Íslandshreyfingarinnar fengju að kjósa aftur um næstu helgi þar sem valið stæði á milli gömlu flokkana. Þannig fengjust ef til vill fram skýrari úrslit.
Hvað er til ráða? Ríkisstjórnin situr vart áfram á einum manni (hvort sem hann er útstrikaður eða ekki) og seint mun Geir hífa Frjálslynda um borð. Vinstri græn stinga upp á minnihlutastjórn í boði Framsóknar undir forystu Samfylkingar. Kannski er það rökréttasta niðurstaða kosninganna. VG vann stærsta sigurinn og á því rétt á stjórnarsetu um leið og Framsókn drægi sig réttilega í hlé, án þess þó að verða áhrifalaus.
Ingibjörg Sólrún gæti líka myndað “R-listastjórn” Samfylkingar, VG og Framsóknar. Og hún gæti líka, eins og Steingrímur, farið með Sjálfstæðisflokki. Stjórn S og D gæti orðið mikil framfarastjórn þar sem haldið yrði áfram að nútímavæða Ísland, stokka upp landbúnaðarkerfið og sigla í átt að evru. Þessi leið hlýtur þó að teljast áhættusöm fyrir Samfylkinguna, upp á framtíðina að gera. Ef formaðurinn vill ekki enda sem sendiherra í Finnlandi eftir fjögur ár í faðmi Geirs, er R-lista-módelið kannski vænlegra. Flokkurinn færi þá líka með forsætisráðuneytið, staða sem er sterkari til að byggja upp flokkinn. En þá þarf að vinna með Framsókn…
Í Silfri sunnudags varð mér á orði að sú staðreynd væri “hræðileg” og var í kjölfarið skammaður af Hannesi Hólmsteini. “Maður á ekki að líta niður á fólk.” En er ekki hræðilegt að þurfa að draga til stjórnar flokk sem þjóðin hafnaði í kosningunum?
En svona er flokkakerfið okkar. Og kosningakerfið. Er ekki eitthvað bogið við það síðarnefnda? Ef Framsókn hefði fengið 11 atkvæðum meira hefði stjórnin fallið! Hverskonar rugl er þetta? Skilur einhver þingsæta-hringekjuna sem alltaf fer í gang um fjögur leytið á konsinganótt og heldur heilu fjölskyldunum á barmi örvæntingar fram undir morgun? Í svefnrofunum heyrði ég að Samúel Örn Erlingsson væri kominn inn, fyrir Framsókn í Kraganum. Hann datt reyndar aftur út áður en yfir lauk, en greina mátti furðu í rödd fréttamannsins þegar hann sagði frá því að Framsókn hefði tapað helmingnum af kjörfylgi sínu í kjördæminu en samt bætt við sig einum manni.
Er ekki kominn tími á eitt einfalt kjördæmi sem væri landið allt?
Menn reyna samt að bera sig vel. Eftir mánaðarlanga baráttutörn reynir hver að sætta sig við orðinn hlut. Sumir fórnuðu sérhverri vökustund fyrir flokkinn sinn, og örkuðu borgina á enda, breiðandi út boðskapinn, á meðan aðrir sátu afslappaðir heima og pússuðu nýju þingmannsskóna sína. Oftar en ekki komust þeir síðarnefndu inn.
Íslenskir kjósendur eru nefnilega svo sauðtrúir “flokknum sínum” að þeim verður lítið haggað. Tilraunir til að “ná atkvæðum Sjálfstæðisflokksins” virðast til dæmis dauðadæmdar. Menn eru næstum til í að sitja inni fyrir þann flokk. Eitt sláaandi dæmi: Þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið með Bónusfjölskylduna í ströngu einelti allt kjörtímabilið birtir höfuð hennar auglýsingu daginn fyrir kjördag og hvetur fólk til að setja X við D.
Formaður Framsóknar komst ekki á þing. Það hlýtur að vera afsagnarsök. Jón er greindur og góður maður en hann talar enn eins og embættismaður. Framsóknarmenn áttu að kjósa valkyrjuna að norðan fyrir formann. Guðjón Arnar situr fastur með flokk sinn utan áhrifa eins og smábátaeigandi án kvóta. Geir kemur gríðarlega vel út úr kosningunum sem flokkur hans sneri upp í einskonar forsetakosningar, með endalausum glansmyndum af formanninum. Lítið fór fyrir málefnum og öðrum frambjóðendum var ekkert flaggað. Hugtakið “íhald” lifnar alltaf við í kosningabaráttum D-listans sem ganga fyrst og fremst út á að viðhalda óbreyttu ástandi. Steingrímur J snýr nú aftur eftir að hafa lítið sést í kosningabaráttunni og gerir háværa og sjálfsagða kröfu um völd, enda síðustu forvöð fyrir hann. Ingibjörgu Sólrúnu tókst að komast í mark þrátt fyrir að hafa þurft að hlaupa með Jón Baldvin á bakinu alla baráttuna.
Hvað svo? Gera landið að einu kjördæmi og kjósa aftur. Jafntefli er engin úrslit.
Þetta eru hálfgerð hvorki né úrslit. Hreyfingarlaust Ísland í boði Íslandshreyfingarinnar. 6000 atkvæði féllu dauð og því varð vilji þjóðarinnar ekki skýr, nema hvað Framsókn varðar. Stjórnin hélt, en samt ekki. Stjórnarandstaðan vann á en samt ekki. Þjóðin vill Geir í forsæti en hún vill líka vinstristjórn. Hægrimenn unnu og vinstrimenn líka. Miðjan tapaði, til beggja handa. Og umhverfissinar hurfu.
Réttast væri að kjósendur Íslandshreyfingarinnar fengju að kjósa aftur um næstu helgi þar sem valið stæði á milli gömlu flokkana. Þannig fengjust ef til vill fram skýrari úrslit.
Hvað er til ráða? Ríkisstjórnin situr vart áfram á einum manni (hvort sem hann er útstrikaður eða ekki) og seint mun Geir hífa Frjálslynda um borð. Vinstri græn stinga upp á minnihlutastjórn í boði Framsóknar undir forystu Samfylkingar. Kannski er það rökréttasta niðurstaða kosninganna. VG vann stærsta sigurinn og á því rétt á stjórnarsetu um leið og Framsókn drægi sig réttilega í hlé, án þess þó að verða áhrifalaus.
Ingibjörg Sólrún gæti líka myndað “R-listastjórn” Samfylkingar, VG og Framsóknar. Og hún gæti líka, eins og Steingrímur, farið með Sjálfstæðisflokki. Stjórn S og D gæti orðið mikil framfarastjórn þar sem haldið yrði áfram að nútímavæða Ísland, stokka upp landbúnaðarkerfið og sigla í átt að evru. Þessi leið hlýtur þó að teljast áhættusöm fyrir Samfylkinguna, upp á framtíðina að gera. Ef formaðurinn vill ekki enda sem sendiherra í Finnlandi eftir fjögur ár í faðmi Geirs, er R-lista-módelið kannski vænlegra. Flokkurinn færi þá líka með forsætisráðuneytið, staða sem er sterkari til að byggja upp flokkinn. En þá þarf að vinna með Framsókn…
Í Silfri sunnudags varð mér á orði að sú staðreynd væri “hræðileg” og var í kjölfarið skammaður af Hannesi Hólmsteini. “Maður á ekki að líta niður á fólk.” En er ekki hræðilegt að þurfa að draga til stjórnar flokk sem þjóðin hafnaði í kosningunum?
En svona er flokkakerfið okkar. Og kosningakerfið. Er ekki eitthvað bogið við það síðarnefnda? Ef Framsókn hefði fengið 11 atkvæðum meira hefði stjórnin fallið! Hverskonar rugl er þetta? Skilur einhver þingsæta-hringekjuna sem alltaf fer í gang um fjögur leytið á konsinganótt og heldur heilu fjölskyldunum á barmi örvæntingar fram undir morgun? Í svefnrofunum heyrði ég að Samúel Örn Erlingsson væri kominn inn, fyrir Framsókn í Kraganum. Hann datt reyndar aftur út áður en yfir lauk, en greina mátti furðu í rödd fréttamannsins þegar hann sagði frá því að Framsókn hefði tapað helmingnum af kjörfylgi sínu í kjördæminu en samt bætt við sig einum manni.
Er ekki kominn tími á eitt einfalt kjördæmi sem væri landið allt?
Menn reyna samt að bera sig vel. Eftir mánaðarlanga baráttutörn reynir hver að sætta sig við orðinn hlut. Sumir fórnuðu sérhverri vökustund fyrir flokkinn sinn, og örkuðu borgina á enda, breiðandi út boðskapinn, á meðan aðrir sátu afslappaðir heima og pússuðu nýju þingmannsskóna sína. Oftar en ekki komust þeir síðarnefndu inn.
Íslenskir kjósendur eru nefnilega svo sauðtrúir “flokknum sínum” að þeim verður lítið haggað. Tilraunir til að “ná atkvæðum Sjálfstæðisflokksins” virðast til dæmis dauðadæmdar. Menn eru næstum til í að sitja inni fyrir þann flokk. Eitt sláaandi dæmi: Þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið með Bónusfjölskylduna í ströngu einelti allt kjörtímabilið birtir höfuð hennar auglýsingu daginn fyrir kjördag og hvetur fólk til að setja X við D.
Formaður Framsóknar komst ekki á þing. Það hlýtur að vera afsagnarsök. Jón er greindur og góður maður en hann talar enn eins og embættismaður. Framsóknarmenn áttu að kjósa valkyrjuna að norðan fyrir formann. Guðjón Arnar situr fastur með flokk sinn utan áhrifa eins og smábátaeigandi án kvóta. Geir kemur gríðarlega vel út úr kosningunum sem flokkur hans sneri upp í einskonar forsetakosningar, með endalausum glansmyndum af formanninum. Lítið fór fyrir málefnum og öðrum frambjóðendum var ekkert flaggað. Hugtakið “íhald” lifnar alltaf við í kosningabaráttum D-listans sem ganga fyrst og fremst út á að viðhalda óbreyttu ástandi. Steingrímur J snýr nú aftur eftir að hafa lítið sést í kosningabaráttunni og gerir háværa og sjálfsagða kröfu um völd, enda síðustu forvöð fyrir hann. Ingibjörgu Sólrúnu tókst að komast í mark þrátt fyrir að hafa þurft að hlaupa með Jón Baldvin á bakinu alla baráttuna.
Hvað svo? Gera landið að einu kjördæmi og kjósa aftur. Jafntefli er engin úrslit.
[Til baka]
