Vefumsjnarkerfid ecweb 3.6.70 www.ecweb.is ecweb vefumsjnarkerfi / ecweb CMS E.C.Hugbnadur / E.C.Software
| 2000 | 2001 | 2002 |
| 2003 | 2004 | 2005 |
| 2006 | 2007 |
I.
Skipta m rithfundum tvo meginflokka. sem skrifa t fr eigin reynslu og sem gera a ekki. Flokkarnir tveir eru kannski ekki alveg vatnsheldir. a lekur milli eirra. Segja m a skiptingin s jafn hlfandi og skipting mannkyns konur og karlmenn. bum flokkum m finna karlmannlegar konur og kvenlega karlmenn og milli eirra stendur san fjlskrlegur hpur samkynhneigra, tvkynhneiga, kl- og kynskiptinga.
En gott og vel.
Sumir rithfundar eru alltaf a skrifa um sjlfan sig. Arir skrifa um rlg annarra, skapa persnur sem oft tum eru gjrlkar eim sjlfum. Bestu dmin um flokkana tvo eru auvita rbergur og Laxness. rbergur s allt t fr sjlfum sr. Hann var sjlfur a hafa upplifa sguna sem hann skrifai. Laxness skrifar hinsvegar aldrei um sjlfan sig. Maur sem aldrei dfi hendi kalt vatn skrifai meistaraverk um mesta stritmann slandssgunnar.
Af erlendum hfundum getum vi til dmis sett Peter Handke og Michel Houellebeque fyrri flokkinn. Aalpersnur eirra eru nr alltaf mialdra einmana karlmenn sem vita ekki alveg hva eir eiga a gera vi lfi. Eftir v sem bkunum fjlgar renna essar persnur alltaf betur og betur saman vi hfunda sna: Mialdra einmana rithfundar sem vita ekki alveg um hva eir eiga a skrifa. seinni flokkinn getum vi svo kannski sett stra anda eins og Marquez og Morrison, hfundar sem skapa litrkar og nr gosgulegar persnur sem oftast eru ltt skyldar eim sjlfum. milli flokka falla san menn eins og Philip Roth. sjaldan notar hann sjlfan sig sem persnu og tt hann skrifi um ara karlmenn eru eir nnast alltaf ttair af nsta b vi hfundinn, oftast gyingar og mist fddir New Jersey ea bsettir Connecticut. Svo eru a hfundar eins og Martin Amis sem eru alltaf a rembast vi a falla flokk sjlfslausra hfunda en ttu kannski betur heima flokki sjlfsmiara.
g fer ekki grafgtur me a a g ber meiri viringu fyrir eim hfundum sem geta gleymt sjlfum sr og mynda sr lf annarra, sklda upp heilar persnur og rlg eirra. Hinir eru gir fyrir sinn hatt en eir eru ekki jafn strir sr.
Sem kunnugt er hefur bkmenntunum lngum veri skipt rjr hfugreinar: Sgu, leikrit og lj. Lrk, epk og dramatk. Ljskldin yrkja yfirleitt t fr eigin reynslu. Epskir rithfundar segja lnulega sgu annars flks, einnar hetju ea heillar fjlskyldu. Dramatskur hfundur tekur slka sgu og teflir henni fram gegn annarri sgu. mgnuustu svisverkum bkmenntasgunnar er hver persna lkt og heil skldsaga ea sgulj sjlfri sr sem slst vi ara sgu ea anna lj sviinu. Dramatkin er v margbrotnara form en hin tv og v rttilega kllu drottning bkmenntaformanna. a gefur auga lei a dramatkin er ekki fri hfunda sem skrifa einungis t fr sjlfum sr.
Ef vi hugsum um fyrri flokkaskiptinguna, sjlfsmiaa og sjlfslausa hfunda, og leggjum hana saman vi rskiptingu formanna skiljum vi kannski betur hvers vegna Shakespeare er talinn magnaasti hfundur sgunnar. Hann var ekki einhamur hfundur heldur hundrafaldur; undan ermum hans flaut fjlbreyttasta persnugaller heimsbkmenntanna. Hann gat skrifa um knga jafnt sem betlara, rna og rningja, hermenn og hrur, hreinar meyjar og afdankaar kerlingar, kaupmenn og kvimga, dna og drottningar. Og virist heimavelli hverri einustu essara persna. egar Shakespeare skrifar upp Rkar III er engu lkara en hann sjlfur hafi veri valdagrugur krypplingur og miskunnarlaus mannkvalari. En egar hann bregur sr gervi Barnfstrunnar Rme og Jlu er engu lkara en a hann hafi ekki gert anna en a stoppa sokka allt sitt lf.
etta er snilldin Shakespeare. Hin aukalega snilld hans fellst san v a nnast ekkert er vita um lf hans. Einmitt ess vegna hafa veri skrifaar um hann um a bil eitt sund visgur. v minna sem menn vita, v meira plss fyrir speklasjnir. Shakespeare er enn a gera frimenn grhra. eir komast ekki yfir a a menntaur sveitapiltur hafi skila slku viverki. Undirliggjandi hvatinn a llum essum visgum er spurningin: Hvernig andskotanum fr hann a essu?! Og svo leitast hver og einn vi a svara v.
Shakespeare er hinn fullkomni sjlfslausi hfundur. Hann er hinn fullkomlega daui hfundur, merkingu Roland Barthes. Verkin lifa gu lfi n hjlpar hfundarins. Sama hva menn reyna, tekst eim aldrei a heimfra skrif Shakespeares upp vi hans. hverju ri koma t tuttugu njar bkur um skldi. Ein reynir a sna fram a ungur hafi hann veri hernum sem skri innsi hans strs- og hermennsku. nnur reynir a tskra ekkingu hans slarlfi kvenna me v a hann hljti a hafa veri tvkynhneigur. Og ar fram eftir gtum
Kenning Roland Barthes um daua hfundarins v einkar vel vi William Shakespeare. rtt fyrir sund visgur eiga menn enn mestu brsum me a finna uppsprettu leikritanna sta lfi skldsins, enda er a auvita vonlaust verk. Vi eigum frekar a leyfa okkur a njta verkanna, textans og persnanna. Vandinn er hinsvegar s a eftir a hafa gert a um stund vaknar aftur me okkur slkkvandi orsti til a vita eitthva meira um ennan einstaka mann, manninn sem skapai ll essi lf. Og enn og aftur komum vi a lstum dyrum. Skldi samdi jafnvel sna eigin grafskrift; lt rita legstein sinn hvra htun um a hver s sem reyndi a hrfla vi grf sinni myndi spa hel.
v getum vi sagt: Shakespeare var ekkert, verk hans allt.
Me v a afneita eigin sjlfi gat hann bi til sund nnur. Me v a gera sig a engu var hann allt. Og hr er versgnin ar me komin: Samkvmt kenningu Barthes er Shakespeare hinn fullkomlega daui hfundur, en me v a vera a verur hann um lei hinn eilfi hfundur, a skld sem lifir hraustlegasta lfinu eftir dauann. 400 rum eftir andlt sitt er hann sprellifandi. Kenning Barthes hljmar v hr eins og hrp hirmeistaran Buckinghamhallar vi andlt drottningar ea konungs:
Hfundurinn er dauur! Lengi lifi hfundurinn!
ar me er hin hliin komin upp krnu Barthes: egar skldskapurinn er sviptur visgulegri tlkun er hfundurinn gerur a einhverskonar hlfgui, alskapandi sni sem ekki arf a hafa fari fram r rmi til a geta skrifa hinar vintralegustu frsagnir. Hr verur okkur aftur hugsa til Laxness sem bj til Bjart Sumarhsum n ess a hafa sjlfur nokkru sinni teki mti lambi, mjlka r ea misst konu af barnsfrum. Og okkur verur lka hugsa til Henry James sem lsti rithfundinum sem manni sem gengur framhj hermannabragga a kvldi til, heyrir eina setningu t um glugga, og fer san heim og skrifar 600 blasna skldsgu um hermannalf.
g held vi getum ll fallist a a egar vel tekst til er textinn alltaf strri en hfundurinn, atburir og tk sgunnar alltaf strri en hi litla og tilbreytingarsnaua lf hans. Hin sammannlega reynsla liggur loftinu og su menn nmir tekst eim stundum a fanga hana pappr. Menn urfa ekki a hafa thellt bli til a geta a me bleki.
Mr snist v kenningin um daua hfundarins ganga vel upp um ann flokk hfunda sem skrifa hva minnst um sjlfan sig. En hva um hina? Hvernig eigum vi a geta lesi Ofvitann ea slenskan aal n ess a hugsa um hinn srkennilega hfund eirra? rbergur rarson verur lklega seint kallaur dauur hfundur, gleymdur og grafinn bak vi texta sinn. Hann fylgir okkur alltaf gegnum bkurnar. Af essum skum hefur ekki tekist a koma eim yfir nnur tunguml. tlendingar ekkja ekki manninn rberg rarson og eiga v erfiara a n bkum hans. Af essu og ru leiir a oft er htt vi v a sjlfsmiair hfundar veri ekki jafn langlfir og eir sjlfslausu. eir fyrrnefndu lifa ekki jafn lengi eftir daua sinn. egar hinn lifandi hfundur deyr alvru deyr oft texti hans lka.
v getum vi smmera dmi upp annig a kenningin um daua hfundarins vi um flokk sjlfslausra hfunda ann htt a dauir hfundar lifa lengur og um flokk sjlfsmiara hfunda ann veg a lifandi hfundar deyja fyrr.
Lfi er fullt af mtsgnum. Skldskapurinn rfst eim.
II.
En hver er staa hfundarins dag? g vil halda v fram a hn s eiginlega of g, of sterk. Vi lifum LD HFUNDARINS. Hfundurinn er jafnvel fyrirferarmeiri en verk hans. Hann er alltaf forgrunni, verkin bakgrunni. Gott dmi, tt r rum geira s, eru ljsmyndir sem fylgja vitlum vi myndlistarmenn dagblum og tmaritum dagsins: Myndin snir alltaf andlit listamannsins, aldrei verk hans. Afurir listamannsins eru aukaatrii. Andlit hans og mynd eru nmer eitt.
Sjlfsagt hafa aldrei veri gefnar t jafn margar bkur og n um stundir, sjlfsagt hafa aldrei jafn margir hfundar seti vi skriftir, sjlfsagt aldrei fleiri ritdmarar, aldrei fleiri tgefendur, og j, kannski aldrei fleiri lesendur. En jafnvel tt lesendum hafi fjlga undanfrnum rum mun eim aldrei takast a lesa allt a sem t er gefi. Titlarnir Amazon-vefnum skipta milljnum. Hfundar telja sig ga ef eir komast inn topp fimmtu sund listann me bkur snar.
Alltof margar bkur. Hva gera menn ? Ba til hfunda. Blsa upp hfunda. g hef hvorki lesi Murakami, Lisu Marklund ea Roddy Doyle. Samt eru essir hfundar vissar strir lfi manns. Samt finnst mr g ekkja , jafnvel verk eirra. g hef lesi um , og um verk eirra. g hef lesi vitl vi . g hef s sitja spjallbori, jafnvel heyrt lesa upp. Allt nema lesi bkur eirra.
hverri menningarborg heimsins eru haldnar rlegar bkmenntahtir. Fimmtu hfundum fr fimmtu lndum er boi a lesa upp og sitja og spjalla, f sr glas og fara t a bora. Flk mtir upplestrana en fstir hafa lesi bkurnar. Menn mta til a sj HFUNDINN, til a kynnast HFUNDINUM. a er ekki mgulegt a mnnum hafi tekist a lesa alla fimmtu hfundana ur en eir mta til htar. Jafnvel ekki skipuleggjendum htanna tekst a og skipta pallbors-verkum niur vini sna: essi og essi spjallar vi ennan og ennan og hver og einn arf v bara a lesa hvern og einn.
Af essum skum talar flk ekki um bkmenntir lengur, lkt og rtt er um kvikmyndir, vegna ess a enginn hefur lesi smu bkina (nema ef vri Mrina og Da Vinci Code). ll bkmenntaurma kaffitmanna fer annig fram a einhver segir fr hfundi sem hann er a lesa og hinn segir nei, g hef ekki lesi hann, og beinir san mli snu a hfundinum sem hann er a lesa en hinn hefur ekki lesi. v verur aldrei nein umra til, ekkert samtal, heldur verur kaffitminn a einskonar mlingi ar sem hver og einn heldur stuttan fyrirlestur um sinn mann, sinn hfund.
Ofgntt frtma hefur skapa ofgntt rithfunda. Lgri prentkostnaur skilar sr frnlega mrgum titlum. Og tkniframfarir samgngumlum valda v a alltof margir hfundar eru alltof miklum vlingi um heiminn. tkoman er bkmenntaheimur ar sem hfundurinn er nmer eitt, spyrjandinn nmer tv, heyrandinn nmer rj, tgefandinn nmer fjgur, markasstjrinn nmer fimm, ljsmyndarinn nmer sex, gagnrnandinn nmer sj, bksalinn nmer tta, lesandinn nmer nu og bkin nmer tu.
Hfundurinn er nmer eitt. g ver ekki var vi a flk beinlnis liggi bkum Laxness essa dagana. Hinsvegar eru allir nbnir a lesa visgurnar. Og hva tli margir hafi sofna t fr Fjallkirkjunni grkvldi? Hinsvegar lsum vi ll um samskipti hfundarins vi nasistastjrnina blainu morgun. Hfundurinn er nmer eitt. Eina verulega skapandi umran sem fram hefur fari um slendingasgurnar sari rin snst um a finna t hverjir skrifuu r. N Snorri Sturluson a hafa skrifa ara hverja sgu. Samt eru a allt tmar getgtur. Ea san hvenr hafa valdasjkir aumenn sami skldverk? En nei, vi viljum endilega finna HFUNDINN me stru H-i og helst einhvern sem lka var frgur HFINGI. raun olum vi ekki stareynd a slendingasgurnar skuli merktar riturum snum. Samtminn stendur fyrir framan bkaskpinn jarbkhlunni og beinlnis skrar leurinnbundinn jararfinn: AFHVERJU ANDSKOTANUM GTU I EKKI SETT NFNIN YKKAR TITILSURNAR!
Mn tilfinning er s a flk lesi mun minna en a segist gera. Flk lgur a sjlfu sr og rum hverri lestrarknnuninni ftur annarri. hugum flks er lestur ein helsta dygg samtmans (uppi efstu hillu dyggakapellunni samt hlendisferum og lkamsrkt) og me auknum lestrar-rri sustu rum hefur samviskubit jarinnar gagnvart bkaskpum snum ekki gert anna en aukast. Bkamarkaurinn rfst san essu samviskubiti: Flk kaupir sr fri fr lestrinum me v a kaupa bkur. Nei g er n ekki binn a lesa hana, en g hana uppi hillu. Nei, g hef n aldrei lesi hann, en g keypti einu sinni bk eftir hann og gaf mmmu. Hn strkur stundum af henni. Gosgnin um rj lesendur bak vi hvert selt eintak er lklega bara flkkusaga. Mn tilfinning er s a nnur hver bk sem verslu er binni endi lesin dnarbinu.
Samt er dsamlegt a vera hfundur slandi dag. tt sfellt frri lesi bkur af einhverri alvru fr maur fna athygli. hvert sinn sem n bk kemur t fer maur vitalahringinn fjlmilum. A vsu hefur enginn af blaamnnunum lesi nju bkina (eir taka a alltaf fram byrjun vitals) en stainn spyrja eir bara hvernig var teppinu hj Dav, hvernig s a eiga barn, og hvort maur s alveg httur a mla. Svo kemur ljsmyndarinn og maur setur upp brosi.
slenska bkajin er lklega ofmeti hugtak. skalandi hefur hver og einn einasti blaa-, tvarps-, sjnvarpsmaur sem spjallar vi mann lesi nju bkina og kann hana nnast utan a. Og hverri borg er srstakt bkmenntahs sem bur upp upplestra fjgur kvld viku, einn hfund senn. Flk borgar sig meira a segja inn og hlustar smu bkina heilar fjrutu mntur. Frakklandi er fjalla um njar skldsgur frttatmum. ar er skldskapur talinn til tinda. New York s g 1500 manns fylla bkab Union Square og ba ar klukkutma til a hla Chuck Palahniuk. Og Noregi opnar haustvertin me stru sirkustjaldi Karl Johan. Bkatjaldi. hverjum degi fyllist a af flki sem vill f a heyra lesi upp r njum bkum og heyra njum hfundum. ar landi er lka haldi ti heilum tveimur vikulegum sjnvarpsttum um bkmenntir. Hr fr hver bk rjr mntur af hlfu Rkissjnvarpsins. rjr mntur max. riggja mntna umjllun um verk sem var kannski rj r smum. Hinsvegar f allra frgustu hfundarnir hlftma vital um sig og sna persnu ar sem helst er ekki minnst nju bkina enda vimlandinn ekki binn a lesa hana. Allar jir halda ti sjnvarpsttum um bkmenntir. Allar nema bkajin.
Hn vill helst ekki tala um bkur, bara vi hfunda.
g hef sjlfur tvisvar reynt a ra bt essu. Fyrir fum rum talai g vi einn af RV-toppunum og lagi fram a sem mr fannst vera g hugmynd: Vikulegir ttir um slendingasgurnar ar sem ein saga vri tekin fyrir hverjum tti. Fari yfir efni hennar, sgustair sndir, frimenn spurir og san vri boi upp umrur riggja lesenda lokin; rjr lkar snir sguna. RVarinn horfi gegnum mig mean g reifai hugmyndina. fyrrahaust tkst mr san a koma njum tti inn prgrammi hj NFS. tturinn tti a fjalla um bkmenntir almennt og bi var a ganga fr heiti hans og finna stjrnanda egar stin lt skyndilega af tsendingum. Vonandi verur einhvertmann til slenskur sjnvarpsttur tileinkaur bkmenntum. Af ngu er a taka.
III.
Staan bkmenntaheimi okkar essi: Lesandinn er of slappur. Hann kemst ekki gegnum texta lengri en 200 blasur og sfellt erfiara me a tta sig bkum sem ekki byrja mori.
Staa bkarinnar er of veik. Framboi er svo miki a titlarnir draga hvorn annan niur. sund manns sjnum berjast um bjrgunarbt sem tekur sex.
Hfundurinn er hinsvegar akhress. Alltof hress. Enda er honum boi t a bora kvld. Af tgefendum og blaamnnum. Enginn eirra hefur reyndar lesi nju bkina hans en eir geta ekki bei eftir v a hitta hann, HFUNDINN. a verur gaman a sj hva hann pantar sr forrtt og hvort hann tekur hvtvn ea rauvn me aalrttinum. Vonum bara a hann veri ekki of andfll, eins og essi sem kom um daginn.
Er andinn yfir okkur ea t r okkur?